Artykuły

Elewacja teatru w Bazylei

Nowy teatr w Bazylei otworzył swoje podwoje w styczniu 2002 roku. Biuro architektoniczne Schwarz-Gutmann-Pfister z Bazylei zaprojektowało obiekt o prostych liniach wykonany z betonu, szkła i łupka, osadzony pomiędzy tradycjonalnymi budynkami dawnej architektury.

Pierwsze projekty teatru powstały w roku 1990. Obiekt jest położony u zbiegu dwóch ulic schodzących się w kształcie litery V. Wejście od strony sceny po stronie południowo-wschodniej przy Klosterberg prezentuje się jako stosunkowo prostolinijna i zamknięta elewacja z łupku, szkła i betonu licowego. Po stronie południowo-zachodniej przy Steinentorstraße usytuowane jest główne wejście do teatru. Tutaj dominuje szkło z elewacją łupkową w obszarze dachu.

Ten zwarty obiekt budowlany liczy sześć kondygnacji w części nadziemnej i trzy w części podziemnej. Najniższa kondygnacja położona na głębokości dziewięciu metrów leży jeden metr poniżej lustra wody gruntowej. Podziemny tunel łączy teatr z budynkiem magazynu położonym po przeciwnej stronie ulicy.

Przy projektowaniu obiektu konieczne było wypełnienie złożonych wymagań odnośnie statyki i izolacji akustycznej. Z jednej strony wymagane było zapewnienie maksymalnej ochrony budynków sąsiednich przy zastosowaniu wykopu budowlanego o tej głębokości, z drugiej zaś strony konieczne było akustyczne oddzielenie nowej „głośnej” bryły budynku od obiektów sąsiednich oraz biegnącej nieopodal linii tramwajowej. Te trudne warunki ramowe wymagały przyjęcie określonej koncepcji statyki, która miała także wpływ na ukształtowanie budynku. Aby zabezpieczyć budynki sąsiednie przed osiadaniem zapewniono daleko idące odciążenie strefy szczytowej budynku, a ściany nośne usytuowano wzdłuż biegu obu ulic. Wytrzymałe konstrukcje żelazobetonowe stanowiące element łączący między ulicami tworzą po obu stronach ulic stabilne fundamenty. Pierwotna idea zachowania historycznych ścian domów i ukrycia bryły budynku za tymi ścianami została z konieczności zarzucona. Tym sposobem między budynkami o dawnej architekturze powstała prostolinijna bryła nowego obiektu.

Elewacja

W obrębie frontu budynku dominuje obok szkła i betonu przede wszystkim elewacja łupkowa. W odróżnieniu do znanych wzorów łupkowych z kamieniami małoformatowymi lub zaokrąglonymi architekci zaprojektowali  ekskluzywny rodzaj pokrycia specjalnie dla tego obiektu. Ten rodzaj pokrycia został w międzyczasie udoskonalony przez dostawcę wyrobów łupkowych, co sprawia, że ten rodzaj elewacji zaliczany jest obecnie do aktualnego stanu techniki.

Dla tego obiektu architekci wybrali kamienie łupkowe o wymiarach 40 x 25 cm. Są one mocowane przy pomocy blach ze stali szlachetnej. Szczególnie interesujący jest rodzaj ułożenia łupka. Płytki łupkowe elewacji są mocowane za pośrednictwem szerokich blach stalowych chromoniklowych o lustrzanym połysku. W promieniach światła blachy te połyskują jak klejnoty na tle ciemnego, niebieskoszarego łupku. Płytki są ułożone w taki sposób, że blachy chromoniklowe tworzą siatkę złożoną z linii poziomych, pionowych, a także diagonalnych. Elewacja wygląda wyjątkowo uroczyście, jak czarna suknia z cekinami, podkreślając tym samym funkcję obiektu. Zwłaszcza wieczorem, gdy przed teatr zajeżdża publiczność w powierzchniach stali i łupka odbijają się światła reflektorów i oświetlenia ulicznego.

Trwałość i ochrona przed wandalizmem

Elewacje łupkowe zaliczane są do wysokowartościowych elewacji szlachetnych. Ich trwałość użytkowa sięga nierzadko 200 lat pod warunkiem zastosowania zamocowań ze stali szlachetnej. W przypadku uszkodzenia, naprawa elewacji jest możliwa przez prostą wymianę uszkodzonych elementów. Wykorzystane zostają do tego celu specjalne haki naprawcze, lub, jak w przypadku opisanej tu elewacji, po odgięciu klamer ze stali szlachetnej zostaje osadzony nowy kamień łupkowy, a następnie klamry zostają dogięte do pierwotnego położenia.

Łupek: kamień naturalny liczący miliony lat

W branży produktów łupkowych panuje obecnie niespotykane dotąd ożywienie. W wyniku załamania rynku produktów azbestocementowych, powrotu inwestorów do materiałów naturalnych i równoczesnego postępu techniki górniczej, kamień naturalny jakim jest łupek ponownie awansował do rangi interesującego materiału budowlanego na pokrycia dachów i elewacji. Łupek stanowi skałę osadową powstałą przed około 400 milionami lat z mułu ilastego. Wysoki nacisk nadkładu spowodował stopniowe utwardzenie masy mułu prowadząc do wytworzenia skały ilastej. W przebiegu późniejszych procesów górotwórczych warstwy skalne uległy pofałdowaniu pod działaniem nacisku bocznego. Poprzez równomierne zorientowanie minerałów, obecność warstw łyszczku i spiętrzenie warstw skalnych w kierunku pionowym powstała tak charakterystyczna dla łupka łupliwość w stanie wilgotnym bezpośrednio po wydobyciu. Łupek wysokiej klasy zawiera do 90 warstw łyszczku na milimetr grubości materiału. Ten kamień naturalny zawiera przy grubości materiału łupanego ok. 5 mm ponad 400 warstw łyszczku. Zapewniają one z jednej strony trwałość i jakość materiału, z drugiej zaś strony nadają mu jedwabisty połysk.

Najbardziej znaną niemiecką marką handlową łupku przeznaczonego na pokrycia dachowe jest łupek mozelski. Kamień ten jest wydobywany w kopalniach podziemnych Katzenberg i Margareta w miejscowości Mayen pod Koblencją z głębokości do 300 metrów. Największym producentem łupku na świecie jest Hiszpania. W tym kraju łupek jest wydobywany głównie metodą odkrywkową.

Elewacje łupkowe zawierają tradycyjnie kamienie małowymiarowe, co wynika przede wszystkim z historycznych uwarunkowań wydobycia łupku, gdy wymagane było wykorzystanie każdego kawałka pozyskanego z takim trudem materiału. Dzisiaj, poprzez nowoczesne metody wydobycia, możliwa jest produkcja kamieni o wymiarach do 60 x 30 cm, co otwiera nowe możliwości architektonicznego wykorzystania materiału.

PODSUMOWANIE: Dla nowego budynku teatru w Bazylei, Szwajcaria, została zaprojektowana nowa elewacja łupkowa. To pokrycie o typie pokrycia z podkładem należy w chwili obecnej do aktualnego stanu techniki. Cechą wyróżniającą tej wentylowanej i w wysokim stopniu ocieplonej elewacji jest po raz pierwszy zastosowanie widocznego z zewnątrz zamocowania kamieni łupkowych przy pomocy szerokich, błyszczących blach ze stali szlachetnej.

Tablica informacyjna:

Inwestor: Wydział budowlany miasta Bazylei, Architekt: Architekci Schwarz-Gutmann-Pfister BSA/SIA, Bazylea

Statyka: René Guillod, WGG Schnetzer Puskas Ingenieure AG, Technologia elewacji: Philippe Petignat

Przedsiębiorstwo wykonawcze elewacji: Alfred Brönnimann, dyplomowany mistrz dekarski, Oberwil/CH

Data rozpoczęcia budowy: 18.10.99, Otwarcie: 17.01.02, Kubatura obiektu: 22.000 m³